تمامی افرادی که از به کشور دیگری مهاجرت میکنند، یک چیز را به احتمال بسیار زیاد تجربه میکنند: شوک فرهنگی. مهاجرت به کشوری جدید میتواند کار بسیار جالب و چالشبرانگیزی باشد. اینکه جغرافیا شما تغییر میکند، ساعات تغییر میکنند، فرهنگها تغییر میکند، تمامی اطرافیان شما تغییر میکنند، ضروری است تا با زبان دیگری صحبت کنید و … تمام اینها میتواند نوعی فشار و استرس را روی شما ایجاد کند که به آن شوک فرهنگی میگوییم. در این مقاله قصد داریم به مقوله شوک فرهنگی پرداخته، انواع و مراحل آن را بررسی کنیم و در انتها نیز راهکارهایی برای جلوگیری و یا بهبود این مشکل توصیه میکنیم.
شوک فرهنگی چیست و چطور ما را تحت تأثیر قرار میدهد؟
از اصطلاح شوک فرهنگی برای توصیف احساسات افراد بعد از مهاجرت به کشوری جدید استفاده میشود. فرقی نمیکند دلیل مهاجرت آنها چه چیزی باشد، آنها احتمالاً شوک فرهنگی را تجربه خواهند کرد. با این حال، مهمترین نکتهای که همیشه باید در ذهن داشته باشیم این است که شوک فرهنگی پدیدهای کاملاً طبیعی بوده و بخشی از فرایند ذهنی و احساسی ما در زمان کسب تجربههای جدید در محیطهای کاملاً جدید محسوب میشود.
اگرچه شوک فرهنگی مهاجرت میتواند گاهی اوقات خیلی چالشبرانگیز باشد، ولی مقابله با این مشکلات تقریباً راهکارهایی ساده دارد. شوک فرهنگی نوعی تنظیم سازی ذهن شما در هنگام مقابله با موضوعات جدید، سبک جدیدی از زندگی و محیط اطراف کاملاً ناآشنا است. به مرور زمان، علائم شوک فرهنگی مهاجرت نیز کاهش پیدا کرده و حتی کاملاً حذف میشوند.
برای اینکه بدانیم شوک فرهنگی چیست، نیازی به تعاریف پیچیده نداریم. شوک فرهنگی به نوعی احساس سردرگمی گفته میشود که ناشی از ترکیب عادات قدیمی و جدید هستند. این تداخلها گاهی اوقات ممکن است بسیار ساده باشند. مثلاً در برخی فرهنگها، نگاه کردن به چشمهای فرد متکلم حمل بر ادب و توجه میشود، در حالی که در برخی دیگر از کشورها و فرهنگها، این کار اصلاً جایز نیست و نشانه گستاخی شما خواهد بود. یا مثلاً نحوه شوخی کردن و یا حتی معاشرت ابتدایی و سلام کردن در فرهنگهای مختلف با یکدیگر تفاوت دارند.
مراحل شوک فرهنگی
شوک فرهنگی میتواند علائم و مراحل مختلفی داشته باشد. اما به صورت عمومی، مراحل شوک فرهنگی به ۴ دسته تقسیم میشوند:
مرحله اول شوک فرهنگی: ماهعسل و جذابیت
در همان اولین هفتههایی که وارد کشور جدید میشوید، همه چیز برای شما جدید و جذاب است. تقریباً از انجام هرکاری لذت میبرید و تجربیات جدیدی کسب میکند. این اولین مرحله از شوک فرهنگی است. بعد از مدتها نقشه کشیدن و رؤیابافی، همهچیز برای شما رنگ واقعیت میگیرند. در این مرحله، تفاوتها نهتنها شما را اذیت نمیکند، بلکه برای شما جذابیت دارند.
مرحله دوم: خستگی و فرسودگی
مرحله دوم شوک فرهنگی زمانی شروع میشود که واقعیت نقش پررنگتری پیدا میکند و هیجانها به اتمام میرسند. شما از آن همه تکاپو و تجربه جدید خسته میشوید. شاید دیگر تحمل آن همه تغییرات را نداشته باشید و ترجیح میدهید برخی چیزها همانند کشور خودتان بود. در این مرحله شاید حتی هم از کشور مقصد و هم از خودتان که تصمیم به مهاجرت گرفتید، احساس عصبانیت داشته باشید. این مرحله از شوک فرهنگی عموماً همراه با دلتنگی دوری از خانواده است و احتمالاً احساس خستگی، ناراحتی، اضطراب، دلتنگی، گمشدن، ناامیدی و حتی پشیمانی میکنید.
مرحله سوم: وفق پذیری
بعد از حدود ۶ الی ۹ ماه، مرحله سوم شوک فرهنگی آغاز میشود. در این مرحله، شما زندگی جدید را قبول کرده و مجدداً از آن لذت میبرید. احساس دلتنگی مهاجرت کم کم از بین رفته و یادتان میآید که چرا قدم بزرگی برای مهاجرت و تغییر مکان زندگی برداشتهاید. در این مرحله، شما به روتین زندگی در کشور جدید عادت کردهاید و احتمالاً دوستیهای جدیدی شکل داده و تسلط بیشتری هم بر زبان این کشور پیدا کرده باشید.
مرحله چهارم: پذیرش
در این مرحله، فرد مهاجر مکان و کشور جدید محل زندگی خود را میپذیرد و احساس راحتی و امنیت بیشتری خواهد داشت. اگرچه زندگی برای شما شاید دیگر آن هیجان اولیه را نداشته باشد، ولی مشکلی هم با آن ندارید. با این حال، همچنان گاهی اوقات دلتنگ خانه، خانواده و دوستانتان خواهید شد و این کاملاً طبیعی است. ولی این احساسات میآیند و میروند.
نکاتی برای غلبه بر شوک فرهنگی
قبل از مهاجرت، تا جای ممکن زبان خارجی خود را تقویت کنید
زبان هر کشور شاید مهمترین بخش فرهنگی آن باشد. اگر زبان آنها را یاد بگیرید، بسیاری از عادات فرهنگی را هم یاد میگیرید. مهمتر از همه اینکه، زبان تنها ابزار ما برای برقراری ارتباط در کشور جدید است!
قبل از مهاجرت، سعی کنید با گروهی از افراد بومی یا همکار و همرشتهها ارتباط بگیرید.
این کار باعث میشود احساس غریبی و دلتنگی کمتری داشته باشید و شاید حتی بتوانید برخی عادات و سرگرمیهای خودتان را بلافاصله در کشور جدید هم پیش بگیرید.
بر اساس منطقه زمانی کشور مقصد، سریعاً یک روتین جدید برای خود ایجاد کنید
این روتینها میتواند شامل تنظیم ساعت خواب و بیدار شدن و یا ساخت یک برنامه مناسب برای استراحت نیمروزی باشد.
از انجام هرگونه مقایسه بین این کشور و کشور قبلی خودتان بپرهیزید
یادتان باشد که چرا تصمیم گرفتید مهاجرت کنید. از مقایسه بپرهیزید و هرگونه تغییر و تفاوت را با آغوش باز پذیرا باشید.
هرچه در رسانههای اجتماعی میبینید را باور نکنید تا انتظاراتی واقعگرایانه داشته باشید
اگر هم در رسانههای اجتماعی دنبال اطلاعاتی برای کشور مقصد مهاجرتی خود هستید، آنهایی را دنبال کنید که اطلاعاتی دقیق و واقعی ارائه میکنند. برخی حسابهای کاربری تنها تصاویری غیرواقعی و اغراق شده منتشر میکنند که باعث بالا رفتن غیرطبیعی انتظارات شما خواهد شد.
کشور جدید را بهخوبی بگردید، یاد بگیرید و درباره آن کنجکاو باشید
برای مثال، تلویزیون ملی آنها را تماشا کنید، پیگیر اخبار باشید، شهرها و استانهای اطراف را بشناسید و حتماً زمانی را برای سفر و گردش در آنها اختصاص دهید
درباره احساسات خود صحبت کنید؛ از یک مشاور و رواندرمانگر کمک بگیرید
احساساتتان را در خودتان نریزید. هیچ ایرادی ندارد که به تصمیم خود شک کنید و یا اینکه احساس دلتنگی داشته باشید. این کاملاً طبیعی است. اگر احساس افسردگی میکنید، توصیه ما این است که در اسرع وقت مشکل خودتان را نزد یک مشاور، روانشناس و یا روان درمانگر مطرح کنید.
سلامتی خودتان را همیشه در اولویت قرار دهید
مراقب خودتان باشید، ورزش کنید و غذاهای سالم بخورید. اگر مریض و ناتوان باشید، بیشک همه چیز برای شما بسیار دشوارتر خواهد بود.
جمعبندی
در این مقاله همه چیز در مورد شوک فرهنگی و روحی پس از مهاجرت و همچنین راههای غلبه بر آن را مرور کردیم. شوک فرهنگی عموماً در ۴ مرحله دستهبندی میشود. در مرحله اول همهچیز جدید و جذاب است، در مرحله بعد تفاوتها بیشتر به چشم آمده و اذیت کننده میشوند، در مرحله سوم فرد شروع به وفق پیدا کردن با محیط جدید میکند و در انتها نیز محیط و جامعه جدید را کاملاً میپذیرد. برای کاهش شدت شوک فرهنگی، بهترین کار یادگیری هرچه بیشتر در مورد عناصر فرهنگی و اجتماعی کشور جدید است.